Bir avlu, üç kuşak, beş çift el
Avanos'ta, Kızılırmak'ın kuzey yakasında bir taş avlu. Koyun kırkımından halının saçağının bağlanmasına kadar her iş burada yapılıyor. Kimseye fason verilmiyor, dışarıdan iplik alınmıyor.
Üç kuşak
İbrahim Tosun (1961–2004). Kurucu. Koyun besicisiydi; kırkım sonrası yünü satmak yerine ne olacağını merak etti ve avluya ilk dikey tezgâhı kendi elleriyle kurdu. Eşi Emine Tosun'un çift düğüm bilgisiyle ilk halı iki yılda bitti. Kırk üç yıl boyunca tek başına dokudu, sattı, öğretti.
Kemal Tosun (1988–2019). İkinci kuşak. Boyahaneyi büyüttü, iki bakır kazan ekledi ve en önemlisi kayıt tutmaya başladı: her boya partisi için tarih, bitki, miktar, su sertliği, süre ve sonuçtan kesilmiş yün tutamı. Bugün 214 sayfalık o defterler atölyenin en değerli varlığı. 1994'te ilk çırağını, Hatice Şimşek'i işe aldı.
Elif Tosun (2019'dan bugüne). Üçüncü kuşak, İbrahim Tosun'un torunu. Gazi Üniversitesi Geleneksel Türk Sanatları mezunu, 11 yıldır tezgâh başında. 2016'da defterleri fotoğraflayıp dizine geçirdi; 2019'da atölyeyi devraldı. Kapasiteyi büyütmek yerine sabit tutma kararını o verdi.
Büyütmek kolaydı. Büyütünce ne sattığımızı anlatamayacaktık.
Avludaki beş kişi
Atölyede beş dokumacı çalışıyor. Hepsi tam zamanlı, hepsi aynı avluda. İsimleri halının teslim dosyasında yazıyor — kimin dokuduğunu bilmenizi önemsiyoruz.
-
Üçüncü kuşak
Elif Tosun
Atölye sorumlusu · Boyahane11 yıl tezgâh, 7 yıl boyahane. Kökboya kazanının süresini kimseye bırakmıyor. Sipariş görüşmelerini o yürütüyor; ölçü ve ışık sorularını sıkıcı bulacak kadar ayrıntılı sorar.
-
32 yıllık dokumacı
Hatice Şimşek
Baş dokumacı · Desen1994'ten beri bu avluda. Avanos ve Ürgüp bordürlerini ezberden çiziyor, deseni düğüm sayısına o çeviriyor. Her halının ilk 20 santimini kendisi dokuyor.
-
Eğirme ustası
Nurten Ergin
Eğirme · YıkamaAtölyenin bütün çözgü ipliğini eğiriyor. Ardıç kirmanı babasından kalma. Tek kat ipliğin kalınlık standardını parmak ucuyla belirliyor.
-
Restorasyon
Sultan Karaduman
Restorasyon · OnarımEski halılarda eksik düğüm tamamlama ve bordür yenileme işlerini yürütüyor. Yıpranmış bir yüzeyin hangi yılda dokunduğunu hav aşınmasından tahmin ediyor; 9 yıldır atölyede.
-
Bitiş işleri
Fatma Uysal
Tıraşlama · Saçak · YıkamaHalının son iki haftası ona ait: tezgâhtan indirme, hav tıraşı, saçak bağlama, yıkama ve gölgede kurutma. Bu aşamada acele edilirse halının kenarı bir yıl içinde kıvrılır; kimseye acele ettirmiyor.
Yaptıklarımız ve yapmadıklarımız
| Konu | Bizde nasıl | Neden |
|---|---|---|
| İplik | Elde, kirmanla, tek kat | Kalınlık farkı halı yüzeyine canlılık veriyor |
| Boya | Yalnız bitki kökenli | Solmuyor, olgunlaşıyor; ton bir arada eskiyor |
| Düğüm | Gördes çift düğüm, elde | Ayak trafiğine dayanıklı, hav dik duruyor |
| Kapasite | Yılda 9 halı, aynı anda 3 sipariş | Beş kişilik ekibin fiziksel sınırı |
| Fason | Yok | Kimin dokuduğunu söyleyebilmek için |
| Stok | Yok, her halı sipariş üzerine | Ölçü ve renk odaya göre kararlaştırılıyor |
- 65yıl aynı avluda
- 5tam zamanlı dokumacı
- 9yıllık halı üretimi
- 1240kg yıllık ham yün
- 214sayfa boya defteri
Ziyaret
Atölye ziyarete açık. Hafta içi 09:00–17:00 arasında haber vermeden de gelebilirsiniz, ancak kırkım (mayıs sonu) ve boya haftalarında (temmuz–ağustos) avlu kalabalık olur; önceden yazarsanız size uygun bir saat ayırırız. Ziyaret ücretsiz, satın alma zorunluluğu yok. Tezgâhın başında oturup düğümü kendi elinizle deneyebilirsiniz.
Avanos merkezine 400 metre, Ürgüp'e 18 km, Nevşehir Kapadokya Havalimanı'na 32 km mesafedeyiz. Avluya araçla girilemiyor; Atatürk Caddesi üzerindeki otoparkı kullanıp yürüyerek gelmek gerekiyor, yaklaşık üç dakika.